Fijn als wij je even bellen? Geen probleem!
Sommige mensen lijken moeiteloos nieuwe uitdagingen aan te gaan. Ze solliciteren op een functie waarvoor ze nog niet alle ervaring hebben, geven hun mening tijdens een vergadering of stappen zonder veel aarzeling op een groep onbekenden af. Andere mensen hebben minstens zoveel talent, kennis of potentie, maar houden zichzelf tegen. Niet omdat ze niet zouden kunnen groeien, maar omdat er ergens een stemmetje in hun hoofd zit dat zegt dat ze het beter niet kunnen proberen.
Dat stemmetje klinkt vaak verrassend overtuigend.
Het zegt dingen als: "Ik ben gewoon niet goed in presenteren." Of: "Leidinggeven is niets voor mij." Soms klinkt het nog subtieler. "Ik moet eerst meer ervaring hebben." "Andere mensen kunnen dit beter." "Als ik een fout maak, zullen mensen dat zien."
Veel van deze gedachten voelen als feiten. Daarom onderzoeken we ze vaak niet. We nemen ze aan als waarheid en bouwen ons gedrag er vervolgens omheen. Juist daardoor kunnen ze een enorme invloed krijgen op onze ontwikkeling.
In de psychologie worden dit soort overtuigingen vaak belemmerende overtuigingen genoemd. Het zijn ideeën die iemand heeft over zichzelf, andere mensen of de wereld en die ervoor zorgen dat mogelijkheden kleiner worden dan ze in werkelijkheid zijn.
Voor iedereen die bezig is met persoonlijke ontwikkeling is dit een interessant onderwerp. Niet omdat alle overtuigingen verkeerd zijn, maar omdat sommige overtuigingen zo vanzelfsprekend zijn geworden dat we niet meer merken hoeveel invloed ze hebben op de keuzes die we maken.
Een belemmerende overtuiging is een gedachte of aanname die je beperkt in je gedrag, ontwikkeling of mogelijkheden.
Het bijzondere is dat zo'n overtuiging meestal niet aanvoelt als een gedachte. Ze voelt als een feit.
Iemand denkt niet: "Ik heb de gedachte dat ik niet goed ben in feedback geven." Die persoon denkt: "Ik ben niet goed in feedback geven." Het verschil lijkt klein, maar is enorm. Zodra een overtuiging wordt ervaren als een objectieve waarheid, stoppen mensen vaak met onderzoeken of die overtuiging eigenlijk wel klopt.
Dat maakt belemmerende overtuigingen zo krachtig.
Ze beïnvloeden gedrag voordat iemand zich daar bewust van is. Een medewerker die ervan overtuigd is dat hij niet assertief is, zal minder snel zijn mening geven. Iemand die denkt dat hij slecht is in leidinggeven, zal minder snel kansen zoeken om die vaardigheid te ontwikkelen. Uiteindelijk lijkt de overtuiging zichzelf te bevestigen.
En precies daar ontstaat het probleem.
De meeste belemmerende overtuigingen ontstaan niet zomaar. Ze worden vaak opgebouwd uit ervaringen, opmerkingen van anderen en conclusies die we gedurende ons leven trekken.
Misschien kreeg iemand vroeger regelmatig te horen dat hij verlegen was. Misschien maakte iemand ooit een pijnlijke fout tijdens een presentatie. Misschien groeide iemand op in een omgeving waarin fouten maken werd afgestraft.
Op zichzelf hoeven zulke gebeurtenissen niet direct een probleem te zijn. Het gaat vooral om de betekenis die eraan wordt gegeven.
Een persoon die een presentatie geeft die niet goed verloopt, kan denken: "Deze presentatie ging niet zoals ik wilde." Iemand anders kan uit exact dezelfde ervaring concluderen: "Ik ben slecht in presenteren."
De eerste conclusie gaat over gedrag. De tweede conclusie gaat over identiteit.
En juist overtuigingen die verbonden raken aan identiteit worden vaak hardnekkig.
Veel mensen denken dat gedrag vooral wordt bepaald door vaardigheden. Natuurlijk spelen vaardigheden een belangrijke rol, maar overtuigingen hebben vaak minstens zoveel invloed.
Stel dat twee medewerkers dezelfde presentatievaardigheden hebben. De eerste gelooft dat hij kan leren en verbeteren. De tweede is ervan overtuigd dat presenteren simpelweg niet zijn talent is.
De kans is groot dat de eerste medewerker vaker oefent, feedback vraagt en nieuwe situaties opzoekt. Niet omdat hij beter is, maar omdat hij anders denkt over zijn mogelijkheden.
Dat laat zien hoe overtuigingen gedrag sturen.
Wat we geloven over onszelf bepaalt vaak welke kansen we zien, welke risico's we nemen en hoeveel doorzettingsvermogen we tonen wanneer iets moeilijk wordt.
Belemmerende overtuigingen sluiten nauw aan bij het verschil tussen een fixed mindset en een growth mindset.
Mensen met een fixed mindset zien eigenschappen vaker als vaststaand. Ze geloven dat intelligentie, talent of sociale vaardigheden grotendeels vastliggen. Wanneer iets moeilijk wordt, kan dat voelen als bewijs dat ze ergens simpelweg niet goed in zijn.
Een growth mindset kijkt anders naar ontwikkeling. Mensen met deze mindset zien vaardigheden als iets dat kan groeien door oefening, ervaring en leren.
Dat betekent niet dat iemand met een growth mindset altijd positief denkt. Het betekent vooral dat die persoon uitdagingen anders interpreteert.
Waar een fixed mindset denkt: "Ik kan dit niet", denkt een growth mindset eerder: "Ik kan dit nog niet."
Dat ene woord maakt een wereld van verschil.
Veel belemmerende overtuigingen verraden zichzelf door de manier waarop ze geformuleerd zijn.
Ze klinken vaak absoluut.
Mensen zeggen dingen als: "Ik ben nu eenmaal geen leider." "Ik ben niet creatief." "Ik kan niet onderhandelen." "Ik ben slecht in conflicten." Zulke uitspraken laten weinig ruimte over voor ontwikkeling.
Een interessant kenmerk van belemmerende overtuigingen is dat ze vaak worden uitgesproken zonder veel bewijs. Mensen behandelen ze als feiten, terwijl ze meestal gebaseerd zijn op een beperkt aantal ervaringen.
Dat betekent niet dat de overtuiging volledig uit de lucht komt vallen. Er zit vaak een kern van waarheid in. Misschien vindt iemand presenteren inderdaad spannend. Misschien kost assertiviteit moeite. Maar dat is iets anders dan concluderen dat ontwikkeling onmogelijk is.
Waarom ons brein graag vasthoudt aan overtuigingen
Ons brein houdt van voorspelbaarheid.
Wanneer we eenmaal een overtuiging hebben gevormd, zoeken we vaak onbewust naar bewijs dat die overtuiging ondersteunt. Psychologen noemen dit confirmation bias.
Iemand die denkt dat hij niet goed is in sociale situaties zal zich vooral de ongemakkelijke gesprekken herinneren. Gesprekken die wel goed verliepen krijgen minder aandacht.
Daardoor ontstaat een merkwaardige cirkel. De overtuiging beïnvloedt waar iemand op let. Wat iemand opmerkt bevestigt vervolgens weer de overtuiging.
Op die manier kunnen overtuigingen jarenlang blijven bestaan zonder dat iemand zich afvraagt of ze nog wel kloppen.
In organisaties komen bepaalde overtuigingen opvallend vaak terug.
Sommige mensen geloven dat ze eerst volledig voorbereid moeten zijn voordat ze iets nieuws mogen proberen. Anderen denken dat fouten maken betekent dat ze niet competent genoeg zijn. Weer anderen zijn ervan overtuigd dat conflicten altijd negatief zijn of dat goede leiders altijd direct weten wat ze moeten doen.
Op het eerste gezicht lijken dit logische ideeën. Toch kunnen ze ontwikkeling behoorlijk beperken.
Een medewerker die denkt dat hij eerst alles moet weten voordat hij een nieuwe functie accepteert, zal kansen missen. Een leidinggevende die denkt dat fouten onacceptabel zijn, zal minder experimenteren en mogelijk ook minder ruimte geven aan zijn team.
Vaak zit de belemmering niet in de situatie zelf, maar in de betekenis die eraan wordt gegeven.
Het veranderen van een overtuiging begint meestal niet met positief denken. Het begint met nieuwsgierigheid.
Veel mensen proberen een overtuiging direct te vervangen door een positieve tegenhanger. Dat werkt zelden. Wanneer iemand diep van binnen gelooft dat hij niet goed genoeg is, voelt een gedachte als "Ik ben geweldig" vaak niet geloofwaardig.
Effectiever is het om eerst vragen te stellen.
Waar komt deze overtuiging vandaan? Welk bewijs heb ik ervoor? Welk bewijs spreekt het tegen? Zou ik hetzelfde zeggen tegen een collega of vriend? En misschien wel de belangrijkste vraag: helpt deze overtuiging mij eigenlijk?
Dat soort vragen maakt ruimte voor nuance.
Je hoeft niet direct een nieuwe overtuiging te kiezen. Soms is het al voldoende om te beseffen dat een oude overtuiging niet hetzelfde is als de waarheid.
Een praktische manier om met belemmerende overtuigingen om te gaan, is door ze te behandelen als hypotheses in plaats van feiten.
Stel dat iemand denkt niet goed te zijn in netwerken. In plaats van die overtuiging te accepteren, kan die persoon zichzelf een experiment geven. Bijvoorbeeld door tijdens een bijeenkomst bewust drie gesprekken aan te knopen.
Misschien blijkt dat het inderdaad lastig voelt. Misschien blijkt ook dat het beter gaat dan verwacht.
Het doel van zo'n experiment is niet om direct perfect te presteren. Het doel is om nieuwe informatie te verzamelen.
Ontwikkeling ontstaat vaak op het moment dat ervaring sterker wordt dan een oude overtuiging.
Voor leidinggevenden zijn belemmerende overtuigingen interessant omdat ze vaak verborgen blijven onder gedrag.
Een medewerker die weinig initiatief toont, mist misschien niet de vaardigheid om initiatief te nemen. Misschien gelooft die persoon dat zijn ideeën toch niet gewaardeerd worden. Een medewerker die geen feedback geeft, heeft misschien niet een gebrek aan kennis. Misschien is hij ervan overtuigd dat conflicten altijd slecht aflopen.
Coachend leidinggeven draait daarom niet alleen om gedrag bespreken. Het gaat ook over het onderzoeken van de overtuigingen die onder dat gedrag liggen.
Vragen als "Wat maakt dat je dat denkt?" of "Hoe zeker weet je dat dit waar is?" kunnen soms meer beweging creëren dan een goedbedoeld advies.
Belemmerende overtuigingen zijn krachtige verhalen die mensen zichzelf vertellen over wie ze zijn, wat ze kunnen en wat mogelijk is. Vaak ontstaan ze vanuit ervaringen die ooit logisch waren, maar die in de loop van de tijd zijn uitgegroeid tot conclusies die ontwikkeling beperken.
Dat maakt ze niet onveranderbaar.
Integendeel. Zodra iemand leert om overtuigingen te onderzoeken in plaats van ze automatisch te geloven, ontstaat ruimte voor groei. Niet omdat alle beperkingen verdwijnen, maar omdat mogelijkheden weer zichtbaar worden.
Misschien is dat uiteindelijk wel de essentie van persoonlijke ontwikkeling. Niet dat je iemand anders wordt, maar dat je ontdekt dat sommige grenzen minder vaststaan dan je altijd hebt gedacht.
En vaak begint dat met één simpele vraag: is dit eigenlijk een feit, of is het een verhaal dat ik mezelf al jaren vertel?
Bij Supertrainer geloven we dat groei begint met bewustwording. Hoe beter je begrijpt welke overtuigingen jouw gedrag beïnvloeden, hoe makkelijker het wordt om nieuwe vaardigheden te ontwikkelen en sterker in je werk te staan.
Wil je meer leren over persoonlijke effectiviteit, communicatie en leiderschap? Meld je dan aan voor onze maillijst. Daar delen we regelmatig praktische inzichten, oefeningen en communicatietips die je direct kunt toepassen in de praktijk.
Fijn als wij je even bellen? Geen probleem!